Paulus en Delphi

Snelle en slimme denker

Het eerste wat mij opvalt, is hoe Paulus denkt. Hij was uitstekend opgeleid en had in Jeruzalem onderwijs gekregen aan de voeten van Gamaliël, een vooraanstaande wetgeleerde (Handelingen 22:3). Maar interessanter dan wat Paulus wist, vind ik wat hij met al die kennis deed.

Soms lees ik een gedeelte uit Romeinen en denk ik na een paar verzen: wacht even, waar waren we ook alweer begonnen? Paulus kan een gedachte openen, er drie andere lijnen bij halen, teruggrijpen op Abraham, Adam erbij betrekken, de wet bespreken, Christus centraal stellen en uiteindelijk alles weer bij elkaar brengen. (Soms vind ik het ook minder ordelijk dan dit.)

Die brede benadering spreekt mij aan. Niet omdat ik alles wat Paulus schrijft gemakkelijk vind. Juist niet. Maar ik herken wel het plezier van cross domainverbanden leggen. Iets niet als een los feit bekijken, maar bijna vanzelf willen weten hoe het verbonden is met iets anders.

Petrus schreef trouwens al dat sommige dingen in Paulus' brieven moeilijk te begrijpen waren (2 Petrus 3:15–16). Dat vind ik geruststellend, want het ligt dus niet alleen aan mij als ik het niet altijd kan volgen.

Complexe zaken aankunnen

Paulus lijkt zich opvallend gemakkelijk te bewegen in ingewikkelde vraagstukken. Hij verbindt Adam met Christus, Abraham met geloof, de wet met genade en Israël met de volken. Het ene onderwerp staat nooit helemaal los van het andere.

Daarbij redeneert hij niet alleen stap voor stap. Hij lijkt voortdurend meerdere lijnen tegelijk vast te houden en het grotere plaatje te blijven zien.

Misschien is dat ook waarom sommige van zijn brieven zoveel concentratie vragen. Paulus maakt ingewikkelde dingen niet altijd eenvoudiger dan ze zijn. Soms laat hij juist zien dat de werkelijkheid ingewikkeld ís, zoals wanneer hij spreekt over zonden en het goede doen in Romeinen 7..

Autonoom

Autonomie herken ik behoorlijk in Paulus. Hij ontwikkelt (vaak zelfstandig) eigen ideeën en maakt eigen plannen, bijvoorbeeld voor zijn reizen of over wie hij daarbij mee wil nemen. Ook lijkt hij niet bijzonder gevoelig voor de gedachte dat iemand gelijk heeft omdat die persoon belangrijk is of omdat anderen dat vinden.

Wanneer Petrus volgens Paulus verkeerd handelt, spreekt hij hem openlijk tegen (Galaten 2:11–14). Dat is nogal wat. Petrus was niet zomaar iemand binnen de jonge kerk.

Paulus wijst gezag daarmee niet af, want hij gehoorzaamt de overheid en roept ons daartoe op. Maar waarheid lijkt voor hem zwaarder te wegen dan status. Een titel, traditie of meerderheid is niet voldoende. De vraag blijft: klopt het?

Nieuwsgierig

Paulus was diep geworteld in zijn Joodse achtergrond, maar sloot zich niet op in die wereld. In Athene kijkt hij rond, ziet wat mensen geloven en luistert naar hoe zij denken. Wanneer hij vervolgens spreekt, sluit hij daarbij aan en citeert hij zelfs Griekse dichters (Handelingen 17:22–28).

Hij zegt niet alleen wat hij zelf weet, maar probeert ook te begrijpen waar de ander vandaan komt. Hij stapt als het ware even een andere denkwereld binnen. Ik wil leren om dat ook vaker te doen.

Nieuwsgierigheid is dan meer dan veel vragen stellen. Het is willen begrijpen hoe iets in elkaar zit, hoe anderen denken en hoe verschillende werelden zich tot elkaar verhouden.

Gedreven

Gedreven is misschien nog zacht uitgedrukt wanneer je naar Paulus kijkt.

Voor zijn bekering vervolgt hij christenen fanatiek. Daarna krijgt die enorme energie een totaal andere richting. Reizen, prediken, schrijven, discussiëren, gemeenten beginnen, mensen begeleiden, gevangenschap en schipbreuk en marteling doorstaan en daarna weer verdergaan.

Die gedrevenheid heeft ook een duidelijke bron. Paulus heeft iets ontdekt waarvan hij overtuigd is dat het belangrijker is dan zijn eigen comfort of veiligheid. En als Paulus ergens van overtuigd is, wil hij er ook iets mee doen.

Sensitief

Bij Paulus zie ik niet alleen een scherp denkend mens, maar ook iemand die veel waarneemt en diep geraakt kan worden door wat er om hem heen gebeurt.

Hij is sterk betrokken bij de gemeenten die hij heeft gesticht en lijkt zich hun zorgen, conflicten en ontwikkeling persoonlijk aan te trekken. Mensen zijn voor hem nooit alleen een onderwerp van zijn werk. Hij voelt zich werkelijk met hen verbonden.

Dat maakt zijn brieven soms opvallend persoonlijk. Achter de argumenten en theologie is voortdurend te merken dat het hem om echte mensen gaat.

Emotioneel

Paulus schrijft opvallend open over zijn gevoelens. Aan de Korintiërs vertelt hij dat hij hun onder grote druk en met veel tranen schreef (2 Korinthe 2:4). Over zijn volksgenoten spreekt hij over grote droefheid en voortdurende pijn in zijn hart (Romeinen 9:2).

Daarnaast schrijft hij over liefde, verlangen, blijdschap, angst en verdriet. Achter de ingewikkelde theoloog zit blijkbaar niet een koele studeerkamergeleerde.

Hij denkt sterk, maar voelt ook sterk. Die twee lijken bij hem niet tegenover elkaar te staan.

Intens levend

Bij Paulus lijkt weinig half te gebeuren. Hij kan fel argumenteren en even later bijna teder over mensen schrijven. Hij kent conflict en verbondenheid, moed en kwetsbaarheid, teleurstelling en grote blijdschap.

Ook zijn geloof lijkt niet iets te zijn wat netjes in één vakje van zijn leven past. Het trekt door alles heen: zijn denken, keuzes, relaties, reizen, werk en toekomstverwachting.

Misschien is dat wel een reden waarom zijn brieven na bijna tweeduizend jaar nog zo levend kunnen overkomen. Je leest niet alleen ideeën, maar je ontmoet er ook een mens in.

Plezier in creëren

Paulus drukt zich regelmatig uit in creatieve beeldspraak.

Een gemeente wordt vergeleken met een lichaam. Het leven met God wordt een hardloopwedstrijd. Israël en de volken verschijnen als takken aan een olijfboom. En wanneer hij over geestelijke strijd schrijft, beschrijft hij een compleet uitgeruste soldaat voor je.

Ik weet natuurlijk niet of Paulus eerst in beelden dacht en ze daarna opschreef, maar hij kon kennelijk iets abstracts zo verbeelden dat je het ineens voor je ziet.

Ook in zijn werk zie je iets scheppends. Hij bouwt gemeenten op, ontwikkelt nieuwe manieren om het Evangelie in verschillende culturen uit te leggen en zoekt steeds opnieuw woorden en beelden om zijn boodschap begrijpelijk te maken.

Delphi bij Paulus

Hoe langer ik de kenmerken van Delphi langs Paulus leg, hoe meer van de beschrijving herkenbaar wordt: een snelle en slimme denker die complexe zaken aankan, autonoom, nieuwsgierig en gedreven is, sensitief en emotioneel is, intens leeft en plezier heeft in creëren.

Normaal bekijken we al die eigenschappen van Paulus gemakkelijk afzonderlijk. Door de bril van Delphi zie ik nu meer een geheel van hoe zijn denken, voelen, zelfstandigheid, gedrevenheid en creativiteit met elkaar verbonden kunnen zijn.

Eigenlijk gebeurde bij mij iets soortgelijks toen iemand op een verjaardag terloops enkele kenmerken van mij benoemde en die koppelde aan hoogbegaafdheid. Het vertelde me niet wie ik was en leverde ook geen bewijs. Maar het gaf wel woorden aan dingen die ik eigenlijk al wist en liet verbanden zien die ik eerder minder duidelijk zag.

Of Paulus hoogbegaafd was, laat ik dus maar open. Maar mocht iemand ooit een tijdmachine uitvinden en hem alsnog een HB-test laten doen, dan zou ik de uitslag graag willen zien.