Wat is hoogbegaafdheid?

Over hoogbegaafdheid valt veel te zeggen. Deze pagina geeft een overzichtelijke inleiding en verwijst naar andere pagina's waar gerelateerde onderwerpen verder worden uitgewerkt.

Wat is HB niet?

Hoogbegaafdheid is geen diagnose of ziekte. Een hoogbegaafde is ook niet iemand die overal in uitblinkt of zonder moeite presteert. Een hoge intelligentie is belangrijk, maar hoogbegaafdheid wordt op deze website breder benaderd: als een samenhang tussen cognitieve mogelijkheden, motivatie, persoonlijkheid en beleving.

Diverse modellen

Modellen leggen verschillende accenten. Sommige richten zich op intelligentie, prestaties of de ontwikkeling van aanleg tot talent. Andere betrekken ook motivatie, creativiteit, persoonlijkheid, gevoeligheid en de wisselwerking met de omgeving.

Renzulli beschrijft hoogbegaafd gedrag als het samenspel van bovengemiddelde bekwaamheid, creativiteit en taakgerichtheid. Gagné maakt onderscheid tussen natuurlijke aanleg en ontwikkeld talent. Kieboom voegt naast het cognitieve luik een zijnsluik toe, terwijl Dąbrowski taal biedt voor intensiteit en persoonlijke ontwikkeling.

Geen enkel model vangt iedere hoogbegaafde volledig. Samen laten ze zien waarom één testscore, één prestatie of één lijst kenmerken onvoldoende is.

HB als verzameling kenmerken

Hoogbegaafdheid is geen los kenmerk, maar een patroon dat zichtbaar kan worden in denken, voelen, waarnemen, motivatie en handelen. De precieze combinatie verschilt per persoon en per levensfase.

Kenmerken zijn daarom vooral bruikbaar voor herkenning en het stellen van betere vragen. Ze vormen geen checklist waarmee hoogbegaafdheid op zichzelf kan worden vastgesteld. Mooibegaafd gebruikt het Delphi-model als een belangrijk vertrekpunt, naast kennis uit andere modellen en onderzoek.

Wat is hoogbegaafdheid dan wél?

Hoogbegaafdheid verwijst naar uitzonderlijke cognitieve mogelijkheden én naar de manier waarop die mogelijkheden zich ontwikkelen en in het dagelijks leven zichtbaar worden. Denken kan snel, diep en complex verlopen, maar de uitwerking ervan hangt ook samen met motivatie, persoonlijkheid, kansen en de omgeving.

De aanleg ontstaat vroeg en hoge intelligentie heeft een belangrijke erfelijke component. Herkenning kan echter pas veel later volgen. Daardoor ontdekken ook volwassenen op latere leeftijd waarom bepaalde patronen in leren, werk, relaties of zingeving steeds terugkeren.