Veel voorkomende kenmerken

Deze website baseert zich op het Delphi-model Hoogbegaafdheid. Dat model beschrijft hoogbegaafdheid als een samenhang van denken, voelen en zijn. Hieronder vind je de kenmerken zoals het model ze benoemt. Veel mensen herkennen er meerdere, in sterkere of mildere mate.

Eerst in verhaalvorm, om erin te komen.

In het onderstaande diagram zie je de hoogbegaafde, zijn omgeving en de wisselwerking daartussen.

Uit: M.B.G.M. Kooijman - van Thiel (red). Hoogbegaafd. Dat zie je zó! Over zelfbeeld en imago bij hoogbegaafden. OYA Productions, 2008

De woorden in het diagram worden ook toegelicht.

Lees het gedetailleerde artikel over Delphi.

Hoogbegaafdheidskenmerken op een rijtje

Snel
Verwerkt informatie in hoog tempo. Dit gaat over snelheid van denken en leren, niet over gehaast handelen.

Slim
Praktisch én inhoudelijk inzicht. Slim verwijst meer naar effectief en doelgericht denken dan naar meetbare intelligentie.

Denker
Een sterk reflectieve en analyserende denkwijze, met oog voor verbanden en samenhang. Dit denken is geen losstaande eigenschap, maar verweven met voelen, willen en identiteit. Het Delphi-model Hoogbegaafdheid is een existentieel model: het beschrijft hoogbegaafdheid niet alleen als cognitieve capaciteit, maar als een manier van zijn die denken, voelen, willen en handelen omvat.

Complex (denken)
Kan meerdere lagen, perspectieven en factoren tegelijk overzien. Ziet samenhang waar anderen losse delen zien. Het denken verloopt minder lineair, stap voor stap, en meer matrixachtig: verschillende elementen worden gelijktijdig overzien en met elkaar verbonden.

Complex (zaken aankunnen)
Niet alleen complex denken, maar ook complexe problemen hanteren en structureren. Mensen die zich herkennen in de kenmerken van hoogbegaafdheid zijn niet per definitie complexe persoonlijkheden. Dit kenmerk verwijst vooral naar een andere manier van denken, omdat de hersenen anders zijn bedraad.

Autonoom
Sterke innerlijke onafhankelijkheid. Stuurt op een intern kompas en wil zelf richting geven aan keuzes en overtuigingen. Een eenmaal gevormde mening wordt doorgaans vastgehouden, niet uit koppigheid, maar omdat zij innerlijk doordacht is. Pas wanneer zich een beter, overtuigender inzicht aandient, wordt de koers bijgesteld.

Nieuwsgierig
Wil begrijpen hoe iets werkt. Stelt vragen vanuit intrinsieke interesse.

Gedreven
Innerlijke motivatie om iets uit te zoeken of te realiseren. Blijft doorgaan bij betekenisvolle doelen.

Sensitief
Gevoelig voor signalen, sferen en onderliggende dynamiek.

Emotioneel mens
Voelt diep en betrokken. Emoties zijn niet oppervlakkig, maar wezenlijk onderdeel van het functioneren.

Intens levend
Ervaart denken en voelen met kracht. Beleving is vaak sterk en diepgaand.

Plezier in creëren
Schept voldoening in het maken van iets nieuws: ideeën, oplossingen, kunst, structuren. Origineel in denken en benaderen. Ziet nieuwe verbanden, onverwachte oplossingen en andere perspectieven. Creativiteit gaat hier niet alleen over kunstzinnigheid, maar over vernieuwend denken dat bestaande kaders doorbreekt.

Hoog intelligent (hoort bij denken)
Meetbaar hoge cognitieve capaciteit. Dit is het IQ-aspect binnen het model. Meestal wordt uitgegaan van een IQ van rond de 130 of hoger.

Rechtvaardigheidsgevoelig (hoort bij voelen)
Sterk ontwikkeld gevoel voor eerlijkheid en consistentie. Onrecht, inconsequentie of schijnbare willekeur worden snel opgemerkt en kunnen diep raken.

Rijk geschakeerd (hoort bij voelen)
Emoties zijn genuanceerd en gelaagd. Meer dan alleen ‘sterk voelen’, maar fijnzinnig onderscheid maken.

Scheppingsgericht (hoort bij doen)
Handelt vanuit de neiging om iets nieuws of beters tot stand te brengen. Het blijft niet bij ideeën alleen: er is een innerlijke drang om een nieuw plan uit te werken, een nieuw project te starten, een nieuw verhaal te schrijven, een nieuw idee vorm te geven of een bestaande opzet te verbeteren. Wat eerst alleen gedachte was, wil werkelijkheid worden.

Hoogsensitief (hoort bij waarnemen, hoe dingen binnenkomen)
Zeer verfijnde zintuiglijke en sociale waarneming. Subtiele verschillen worden snel opgemerkt, in sfeer, toon of detail. Veel hoogbegaafden herkennen zich eerst in hoogsensitiviteit (HSP). Toch merken sommigen dat dit hun ervaring niet volledig verklaart. In hun verdere zoektocht ontdekken zij aanvullende kenmerken, waardoor het totaalbeeld completer wordt.

Perfectionistische tendens (hoort bij zijn)
Hoge innerlijke norm voor kwaliteit en echtheid. Neigt ertoe zichzelf hoge eisen te stellen en kan moeite hebben met iets afronden dat niet ‘goed genoeg’ voelt.

Intrinsiek gemotiveerd (hoort bij willen)
Handelt vanuit innerlijke drijfveren in plaats van externe beloning of druk. Wordt gemotiveerd door interesse, betekenis en inhoud. Wanneer iets innerlijk klopt of belangrijk voelt, ontstaat energie en volharding.

Behoefte aan uitdaging (hoort bij willen)
Zoekt verdieping en complexiteit. Routine of herhaling zonder betekenis kan leiden tot verveling of verlies van motivatie.

De volgende kenmerken komen veel voor bij hoogbegaafden en worden in andere modellen en theorieën nadrukkelijk benoemd, zoals van Dabrowski:

Existentiële diepgang
Vroege of intense vragen over zin, waarheid, recht, dood of geloof. Denkt niet alleen praktisch, maar ook fundamenteel over het bestaan.

Asynchrone ontwikkeling
Ontwikkeling verloopt niet op alle gebieden gelijk. Cognitieve vermogens kunnen bijvoorbeeld ver vooruitlopen op emotionele of sociale ontwikkeling.

Sterk associatief denken
Snel onverwachte verbanden leggen tussen ogenschijnlijk losse domeinen.

Snel doorzien van inconsistenties
Logische fouten, schijnredeneringen of vage argumentatie vallen direct op.

Intense behoefte aan echtheid
Moeite met oppervlakkigheid, rolgedrag of sociale spelletjes.

Diepe concentratie bij interesse
Hyperfocus wanneer iets betekenisvol is.

Snelle verveling bij herhaling zonder inhoud
Vooral wanneer er geen groei of verdieping meer is.

Sterk innerlijk waardekompas
Niet alleen rechtvaardigheidsgevoel, maar ook morele consistentie naar zichzelf toe.

Identiteitsbewustzijn
Vroeg of sterk bewust van “wie ben ik eigenlijk?”

Herkenning

Herken je jezelf in veel van deze kenmerken en heb je het gevoel dat dit over jou gaat? Het kan helpend zijn om dit verder voor jezelf te verkennen. Misschien herken je jezelf in uitspraken als:

• Ik voel mij vaak anders dan de mensen om mij heen.
• Ik heb regelmatig ideeën of invalshoeken die afwijken van de rest.
• Op school voelde ik mij niet altijd echt op mijn plek.
• In samenwerking met collega’s ontstaan soms misverstanden over hoe ik denk of werk.
• Repeterend of routinematig werk kost mij moeite of energie.
• Wanneer de uitdaging wegvalt, verlies ik snel mijn interesse.
• Ik stel vragen die anderen niet snel stellen.
• Ik denk vaak verder of dieper door dan mijn omgeving.
• Oppervlakkigheid kan mij frustreren.
• Ik heb een sterke behoefte aan autonomie in mijn werk en leven.
• Ik ervaar situaties en emoties intens.
• Onlogische of onrechtvaardige beslissingen raken mij sterk.

Mooibegaafd heeft een HB-test ontwikkeld, gebaseerd op kenmerken. Niet als diagnose, maar als richtingwijzer. De test is gratis en geeft een gedetailleerd beeld.

Doe de gratis test