Delphi-model
De term
Het Delphi-model Hoogbegaafdheid beschrijft hoogbegaafdheid als een samenspel van denken, voelen, willen, zijn, doen en waarnemen. De persoon staat daarbij voortdurend in wisselwerking met de omgeving.
Een ervaringsgericht perspectief
Het model geeft taal aan de innerlijke ervaring van hoogbegaafde volwassenen en kijkt breder dan een IQ-score. Het is ontwikkeld via een kwalitatieve Delphi-procedure: experts werkten in meerdere rondes toe naar een gedeelde beschrijving.
Delphi uitgewerkt
Het Delphi-model ontstond uit onderzoek onder experts op het gebied van hoogbegaafdheid bij volwassenen. De latere Engelstalige publicatie presenteert het als een ervaringsgericht model waarmee mensen hun manier van functioneren begrijpelijker kunnen maken.1
De eerder apart geplande pagina over waarde en beperkingen is hier geïntegreerd. Daardoor staan uitleg, bruikbaarheid en methodologische begrenzing bij elkaar.
De onderdelen in samenhang
Denken, voelen, willen, zijn, doen en waarnemen worden niet als losse kenmerken behandeld. Snel en complex denken beïnvloedt bijvoorbeeld wat iemand opmerkt, welke vragen ontstaan en hoe intens een situatie wordt beleefd.
De omgeving is onderdeel van het model. Eenzelfde persoon kan in een passende context creatief en autonoom functioneren, maar in een sterk beperkende omgeving vastlopen of zich langdurig aanpassen.
De bekende kernbeschrijving
De veelgebruikte beschrijving noemt de hoogbegaafde een snelle en slimme denker die complexe zaken aankan, autonoom, nieuwsgierig en gedreven is, sensitief en emotioneel leeft en plezier schept in creëren.
Die formulering is een samenhangend ideaaltypisch portret. Niet iedere hoogbegaafde hoeft zich in elk onderdeel even sterk te herkennen.
Wat de Delphi-methode oplevert
Een Delphi-procedure structureert de kennis en ervaring van een geselecteerde groep door herhaalde vragen en terugkoppeling. Dat is waardevol op een terrein waarop ervaringskennis belangrijk is en begrippen niet eenduidig zijn.
Consensus laat zien welke beschrijving deelnemers gezamenlijk bruikbaar vonden. Zij bewijst niet dat de kenmerken uniek zijn voor hoogbegaafdheid of bij alle hoogbegaafde volwassenen voorkomen.
Waarde in zelfonderzoek en begeleiding
Het model kan helpen woorden te vinden voor autonomie, intensiteit, creativiteit en de behoefte aan complexiteit. In begeleiding kan het zichtbaar maken waar de wisselwerking tussen persoon en omgeving stroomt of blokkeert.
Gebruik de onderdelen als gespreksonderwerpen en hypotheses. Vraag wat herkenbaar is, in welke context en met welke gevolgen, in plaats van vakjes af te vinken.
Beperkingen
Het model is geen gevalideerde diagnostische test. Panelkeuze, definities en culturele context beïnvloeden een Delphi-uitkomst. Bovendien komen kenmerken als gevoeligheid, autonomie en rechtvaardigheidsgevoel ook buiten hoogbegaafdheid voor.
Bij diagnostische vragen blijven intelligentieonderzoek, ontwikkelingsgeschiedenis, functioneren en mogelijke alternatieve verklaringen nodig. De kracht van het model ligt in betekenis en communicatie, niet in sluitend bewijs.
Meer lezen
Wat vond je van dit artikel?
Bedankt voor je reactie.
Vertel ons wat je vindt