Niet sterk, niet zwak
Soms denken mensen bij hoogbegaafdheid vooral aan wat iemand goed kan. Snel denken, veel verbanden zien, originele oplossingen bedenken, vooruitkijken. Alles gaat immers makkelijk? Dat is misschien gedeeltelijk waar, maar het is niet het hele verhaal. Hoogbegaafd zijn betekent niet dat alles vanzelf gaat en ook niet dat er nergens zwakke plekken zitten.
Niet alles kunnen
Juist dat beeld, dat iemand met een sterk denkvermogen bijna overal wel uit kan komen, kan verwarrend zijn, zowel voor die persoon zelf als voor de mensen om hem heen. Alsof inzicht automatisch betekent dat je ook praktisch, sociaal, emotioneel of organisatorisch altijd sterk bent. Maar zo werkt het niet. Een mens kan op het ene vlak heel scherp zijn en op een ander vlak juist onhandig, traag of kwetsbaar.
Dit is een mooie ontdekking. Je bent dus niet sterk, maar ook niet zwak. Ik denk dat je allebei bent, afwisselend en soms tegelijk.
Iemand die veel ziet, veel begrijpt of snel leert, kan later mogelijk vastlopen in uitstelgedrag, overprikkeling, perfectionisme, ongeduld of moeite met afstemmen. Juist wanneer leren vroeger moeiteloos ging, ontstaat er vaak geen noodzaak om strategieën te ontwikkelen. Daardoor blijven vaardigheden als plannen, organiseren, overzicht houden, taken afronden en tijd inschatten minder ontwikkeld. Soms is eenvoudigweg niet geleerd om te leren. Je zou kunnen zeggen: de gereedschapkist met vaardigheden is slecht gevuld.
Wat eerst een kracht lijkt, snel begrijpen en weinig inspanning nodig hebben, heeft een keerzijde. Als iets niet vanzelf lukt, ontbreekt soms de ervaring om ermee om te gaan.
Daarbij vind ik het niet altijd eenvoudig om te onderscheiden wat er precies speelt. Ben ik uitgekeken op het onderwerp, omdat mijn interesse weg is en mijn brein geen uitdaging meer ervaart, of haak ik af omdat ik het doorzetten, plannen of volhouden onvoldoende heb ontwikkeld?
Die twee liggen dicht bij elkaar, maar vragen om iets anders. In het eerste geval helpt nieuwe uitdaging. In het tweede geval vraagt het juist om oefenen en volhouden. Omdat de toolbox niet vanzelf is meegegroeid met het denkvermogen, kunnen die signalen door elkaar lopen. Daardoor ligt de kracht dicht naast de valkuil: wat je ver brengt, kan je ook ineens stilzetten.
Valkuilen kennen
Misschien is dat wel een belangrijk moment in zelfkennis: ontdekken dat je niet alleen je sterke kanten hebt, maar ook eerlijk moet kunnen zien waar het mis kan gaan en waar je jezelf voorbijloopt, waar je te lang doorgaat en waar je denkt dat je iets wel kunt dragen, terwijl het je langzaam leegtrekt.
Dat benoemen is niet zwak. Integendeel. Wie zijn valkuilen kent, staat steviger. Niet omdat alles dan opeens opgelost is, maar omdat er duidelijkheid ontstaat. Je gaat iets beter begrijpen waarom bepaalde situaties energie geven en andere juist spanning of verwarring oproepen.
Weten waar je kracht ligt
De echte kracht zit daarom niet in overal goed in zijn. Die zit in het weten waar je kracht werkelijk ligt. Wat je goed kunt. Wat bij je past. Welke manier van denken, werken of leven jou tot je recht laat komen. En ook: in welke richting je beter niet te ver moet doorgaan.
Soms is kracht juist dat je ergens vandaan blijft. Dat je erkent: dit kost me te veel, dit ligt mij niet, hier raak ik mezelf kwijt. En soms is kracht dat je zegt: dit is nog niet mijn sterke punt, maar hier wil ik rustig in groeien. Niet vanuit kramp, maar vanuit inzicht.
Niet sterk, niet zwak
Misschien ligt volwassenheid ook hierin: dat je jezelf niet meer hoeft op te delen in sterk of zwak, goed of tekortschietend. Alsof een mens in één woord kan worden samengevat. In werkelijkheid ligt de kracht vaak juist in het eerlijke midden: weten wat je aan gaven en talenten hebt gekregen, weten wat je mist, en daar nuchter mee leren leven.
Ik ben niet sterk en niet zwak. Maar wel iemand die gaandeweg leert zien waar zijn kracht ligt. En misschien is dat nog sterker dan het idee dat je alles zou moeten kunnen. En ik zeg tegen mezelf: laat ik niet vergeten dat, als ik zwak ben, dan ben ik sterk in God Die mij gemaakt heeft.