Perfectionisme
De term
Perfectionisme wordt vaak genoemd als een belangrijk kenmerk binnen het zijnsluik van hoogbegaafdheid. Het beschrijft de neiging om hoge eisen te stellen aan jezelf, je werk en de manier waarop dingen worden uitgevoerd.
Zie ook Zijnsluik.
De hoge lat
Bij perfectionisme ligt de lat vaak automatisch hoog. Veel hoogbegaafden hebben een sterk gevoel voor kwaliteit en willen dat iets klopt, logisch is en zorgvuldig wordt gedaan.
Het gaat daarbij niet alleen om prestaties, maar ook om innerlijke normen. Dingen moeten goed zijn, omdat ze goed horen te zijn.
Perfectionisme uitgewerkt
Onderzoek maakt meestal onderscheid tussen perfectionistic strivings — hoge standaarden en sterke inzet — en perfectionistic concerns, zoals zelfkritiek, angst voor fouten en twijfel over prestaties. Vooral die tweede dimensie hangt samen met psychische klachten; hoge standaarden alleen zijn niet automatisch problematisch.1
Perfectionisme is volgens Kieboom geen bewijsdrang maar een behoefte aan innerlijke juistheid. Hoogbegaafden zoeken harmonie tussen idee, uitvoering en betekenis.
Perfectionisme heeft vaak te maken met interne standaarden. De persoon vergelijkt het resultaat niet alleen met wat anderen verwachten, maar met een eigen ideaalbeeld van hoe iets zou moeten zijn. Wanneer de werkelijkheid daarvan afwijkt, kan dat leiden tot frustratie of voortdurende verbetering.
Bij hoogbegaafden komt perfectionisme relatief vaak voor. Dat hangt samen met verschillende factoren. Door snelle cognitieve verwerking zien zij vaak al vroeg hoe een resultaat eruit zou kunnen zien, waardoor het verschil tussen idee en uitvoering sterk wordt ervaren. Daarnaast speelt een sterk rechtvaardigheidsgevoel en een hoge gevoeligheid voor kwaliteit vaak een rol.
Onderzoek laat zien dat perfectionisme bij hoogbegaafden zowel een kracht als een risico kan zijn. Het kan leiden tot nauwkeurigheid, doorzettingsvermogen en hoge kwaliteit van werk. Tegelijk kan het ook leiden tot vermijdingsgedrag wanneer de lat zo hoog ligt dat het resultaat nooit goed genoeg lijkt.
Een belangrijke ontwikkeling bij veel hoogbegaafden is daarom het leren onderscheiden tussen kwaliteit en perfectie. Wanneer de focus verschuift van foutloosheid naar groei en ontwikkeling, kan perfectionisme veranderen van een beperkende factor in een bron van motivatie en vakmanschap.1
1De meta-analyse die hoge standaarden onderscheidt van zelfkritische perfectionistische zorgen↗.