Mentale modellen
De term
Mentale modellen zijn innerlijke voorstellingen van hoe een situatie, systeem of deel van de werkelijkheid werkt.
Denken door de werkelijkheid na te bouwen
Veel hoogbegaafde mensen verzamelen informatie niet alleen als losse feiten. Zij bouwen er een samenhangend werkmodel van, onderzoeken wat daarin logisch volgt en passen het model aan zodra nieuwe informatie niet meer past.
Mentale modellen uitgewerkt
Wanneer mensen redeneren, werken zij niet uitsluitend met woorden of formele regels. De mentalemodellentheorie beschrijft hoe het brein mogelijke toestanden van de werkelijkheid voorstelt en daaruit conclusies afleidt.1 Zo’n model kan ruimtelijk, visueel, talig of grotendeels relationeel zijn. Een eenvoudige instructie kan al een model oproepen: wie waar zit, welke stap waarvan afhankelijk is of wat er verandert wanneer één voorwaarde wegvalt. Bij een complex probleem bestaan vaak meerdere mogelijke modellen naast elkaar.
Een geheel achter de feiten
Bij hoogbegaafdheid kan de behoefte sterk zijn om eerst het onderliggende systeem te begrijpen. Een los voorschrift is dan moeilijk te onthouden zolang niet duidelijk is waarom het werkt en welke plaats het in het grotere geheel heeft.
Zodra dat model er wel is, kan veel nieuwe informatie snel worden ingevoegd. Details krijgen betekenis door hun positie in het geheel. Dat verklaart mede waarom top-down uitleg vaak beter aansluit dan een lange reeks stappen zonder overzicht.
In gesprekken is dat model vaak onzichtbaar. Een conclusie kan daardoor veel verder lijken te springen dan zij intern doet. De ontbrekende tussenstappen zijn niet afwezig, maar als relaties in het model opgenomen en nog niet omgezet in een lineaire uitleg.
Voorspellen en simuleren
Een mentaal model maakt het mogelijk om veranderingen intern uit te proberen. Wat gebeurt er met een organisatie wanneer deze regel wordt aangepast? Welke reactie wordt waarschijnlijk als een gesprek zo verdergaat? Het denken simuleert gevolgen voordat zij werkelijk optreden.
Die simulatie kan snel en rijk zijn, maar wordt begrensd door wat in het model is opgenomen. Een vergeten belang, onbekende geschiedenis of onjuiste aanname kan tot een elegante maar verkeerde voorspelling leiden.
Herziening is een teken van kwaliteit
Sterke modellen zijn niet star. Nieuwe informatie kan een onderdeel wijzigen, maar soms moet de hele structuur worden herzien. Dat laatste kan tijdelijk onrust geven: niet alleen één feit blijkt onjuist, ook eerdere conclusies verliezen hun vanzelfsprekendheid.
Voor hoogbegaafde volwassenen is herkenbaar dat een model lang vooruitloopt op wat zij al helder kunnen uitleggen. Het inzicht is als samenhang aanwezig, terwijl de woorden nog moeten volgen. De betrouwbaarheid groeit wanneer aannames zichtbaar worden en ook alternatieve modellen serieus worden getest.
Wat vond je van dit artikel?
Bedankt voor je reactie.
Vertel ons wat je vindt