IQ
De term
IQ staat voor intelligentiequotiënt. Het is een getal dat wordt gebruikt om cognitieve prestaties te vergelijken met die van anderen van dezelfde leeftijd.
Zie ook IQ-test, Intelligentie en Denkluik.
Een vergelijking
Een IQ-score laat zien hoe iemand scoort ten opzichte van een grote groep mensen. Het gemiddelde ligt rond 100 en hogere of lagere scores geven aan hoe ver iemand boven of onder dat gemiddelde zit.
Een IQ zegt dus iets over cognitieve vermogens, maar het blijft een samenvatting van testresultaten en geen volledig beeld van een persoon.
In het model van Gardner worden verschillende soorten intelligentie genoemd.
IQ uitgewerkt
Het begrip IQ heeft in de loop van de tijd twee verschillende betekenissen gehad. Oorspronkelijk stond IQ letterlijk voor een quotiënt, een deling. De mentale leeftijd van een kind werd gedeeld door de werkelijke leeftijd en vervolgens vermenigvuldigd met honderd. Een kind van tien dat presteerde als een gemiddeld twaalfjarig kind kreeg bijvoorbeeld een IQ van 120. Deze manier van berekenen werd begin twintigste eeuw gebruikt in de eerste intelligentietests.1
In moderne psychologie betekent IQ iets anders. Tegenwoordig wordt geen mentale leeftijd meer berekend. De score geeft aan hoe iemand presteert ten opzichte van een grote normgroep van mensen van dezelfde leeftijd. De uitkomst wordt geplaatst in een statistische verdeling met een gemiddelde van 100 en een standaarddeviatie van 15. Een IQ-score is dus geen breuk meer, maar een positie binnen een populatieverdeling.2
De meeste hedendaagse tests meten meerdere cognitieve domeinen, zoals verbaal begrip, (visueel of perceptueel) redeneren, werkgeheugen en verwerkingssnelheid. Deze onderdelen worden samengevoegd tot een totaalscore. Bekende instrumenten zijn onder andere de WAIS en WISC.
De WISC-V is in Nederland de standaardtest voor kinderen.
- Verbaal begrip
Taalvaardigheid, woordenschat, begrip van betekenissen, en redeneren met woorden en kennis uit ervaring. - Visueel-ruimtelijk inzicht
Patronen herkennen, vormen analyseren, en ruimtelijk inzicht gebruiken bij visuele constructie. - Fluïde redeneren
Logisch nadenken bij nieuwe problemen en patronen of regels ontdekken zonder voorkennis. - Werkgeheugen
Informatie tijdelijk vasthouden en bewerken, met aandacht en mentale controle. - Verwerkingssnelheid
Snel en nauwkeurig visuele informatie verwerken bij eenvoudige taken.
De WISC meet dus vijf cognitieve domeinen: taal, visueel inzicht, logisch redeneren, geheugen en snelheid.
De WAIS-IV is in Nederland de standaardtest voor volwassenen.
- Verbaal begrip
Taalvaardigheid, woordenschat, begripsvorming en redeneren met woorden en algemene kennis. - Perceptueel redeneren
Visueel inzicht, ruimtelijk denken en logisch redeneren met figuren en patronen. - Werkgeheugen
Informatie tijdelijk vasthouden, bewerken en gericht gebruiken tijdens denkprocessen. - Verwerkingssnelheid
Eenvoudige visuele informatie snel en nauwkeurig verwerken onder tijdsdruk.
De WAIS-IV meet dus vier cognitieve domeinen: taal, visueel en logisch redeneren, geheugen en snelheid van verwerken.
Voor een uitgebreide beschrijving van de opbouw en interpretatie van deze tests, zie de WISC-V documentatie↗ en de WAIS-IV toelichting↗.
In onderzoek naar hoogbegaafdheid wordt vaak een IQ van ongeveer 130 of hoger genoemd. Dat komt overeen met ongeveer de hoogste twee procent van de bevolking. Tegelijk wijzen veel onderzoekers erop dat een IQ-score nooit het volledige beeld van iemands cognitieve mogelijkheden geeft.
Testresultaten kunnen bijvoorbeeld beïnvloed worden door factoren zoals spanning, motivatie, concentratie of omstandigheden tijdens het onderzoek. Daarom wordt een IQ-test idealiter afgenomen door een psycholoog met een gestandaardiseerde test. Online IQ-tests op internet geven meestal slechts een ruwe indicatie en zijn zelden betrouwbaar genoeg voor serieuze conclusies.
Om die reden wordt hoogbegaafdheid tegenwoordig vaak breder bekeken dan alleen een IQ-score. Cognitieve capaciteit blijft een belangrijk element, maar wordt meestal gecombineerd met andere kenmerken zoals creativiteit, motivatie en persoonskenmerken. Het IQ kan dus een belangrijke aanwijzing zijn, maar vormt niet het hele verhaal.3
Zie het artikel Kenmerken hoogbegaafdheid
1Lees meer op britannica.com↗.
2Lees meer op apa.org↗.
3Lees meer op nagc.org↗.