Gagné
De term
Het model van Gagné beschrijft hoogbegaafdheid als potentieel. Volgens dit model is er een verschil tussen aangeboren talenten en daadwerkelijk ontwikkelde vaardigheden.
Het model staat bekend als het Differentiated Model of Giftedness and Talent (DMGT).
Van aanleg naar talent
Volgens Gagné kan iemand hoge cognitieve capaciteiten hebben, maar dat betekent niet automatisch dat deze ook zichtbaar worden in prestaties.
De ontwikkeling van talent hangt volgens dit model sterk af van motivatie, oefening en omgevingsfactoren.
Gagné uitgewerkt
Het Differentiated Model of Giftedness and Talent (DMGT) van de Canadese onderzoeker Françoys Gagné maakt een scherp onderscheid tussen twee begrippen: giftedness en talent. Giftedness verwijst naar natuurlijke vermogens, terwijl talent verwijst naar systematisch ontwikkelde vaardigheden in een bepaald domein.
Volgens dit model hebben sommige mensen een bovengemiddelde aanleg in cognitieve, creatieve, sociale of motorische domeinen. Deze natuurlijke vermogens vormen het potentieel voor latere talentontwikkeling.
De overgang van aanleg naar talent gebeurt echter niet vanzelf. Gagné beschrijft een ontwikkelingsproces waarin verschillende katalysatoren een rol spelen. Daarbij onderscheidt hij intrapersoonlijke factoren, zoals motivatie, doorzettings- vermogen en persoonlijkheid, en omgevingsfactoren zoals onderwijs, begeleiding en kansen.
Een belangrijk inzicht van het model is dat hoog potentieel niet automatisch leidt tot uitzonderlijke prestaties. Zonder passende omstandigheden kan talent onzichtbaar blijven of zich slechts gedeeltelijk ontwikkelen.
Het DMGT-model heeft grote invloed gehad op onderwijs en talentontwikkeling. Het verschuift de aandacht van alleen identificatie van hoogbegaafdheid naar het creëren van omstandigheden waarin talent zich kan ontwikkelen.
In de praktijk betekent dit dat onderwijsprogramma’s zich niet alleen richten op selectie, maar ook op begeleiding, verrijking en langdurige ontwikkeling van vaardigheden. Hoogbegaafdheid wordt daarmee niet alleen gezien als een statisch kenmerk, maar als een dynamisch proces waarin aanleg, motivatie en omgeving samenkomen.1
Ontwikkeling, geen automatische uitkomst
Het belangrijke onderscheid in het DMGT is dat natuurlijke aanleg niet hetzelfde is als zichtbaar talent. Systematisch ontwikkelde vaardigheden ontstaan via leren en oefenen, beïnvloed door persoonlijke factoren, omgeving en toeval. Daarmee verklaart het model waarom vergelijkbare cognitieve mogelijkheden tot zeer verschillende prestaties kunnen leiden.
Het model is geen diagnostische test en de onderdelen zijn niet allemaal rechtstreeks meetbaar. De waarde zit vooral in de ontwikkelingsvraag: welke katalysatoren openen of blokkeren de route van aanleg naar beheersing? Dat voorkomt dat uit huidig presteren te snel wordt afgeleid wat iemand in potentie kan.
1Lees ook meer op De uitleg van Project Talent over Gagnés differentiatiemodel↗.