Gagné
De term
Het model van Gagné beschrijft hoogbegaafdheid als natuurlijk potentieel dat niet automatisch zichtbaar wordt als talent. Het onderscheid tussen aanleg en ontwikkelde bekwaamheid staat centraal.
Van aanleg naar talent
Volgens het Differentiated Model of Giftedness and Talent ontstaat talent door een ontwikkelingsproces. Oefening, motivatie, ondersteuning, kansen en toeval kunnen dat proces versnellen, vertragen of een andere richting geven.
Gagné uitgewerkt
De Canadese onderzoeker Françoys Gagné maakt een scherp onderscheid tussen natuurlijke vermogens, die hij gifts noemt, en systematisch ontwikkelde kennis en vaardigheden, die hij talents noemt. Zijn model voorkomt dat een hoge aanleg en hoge prestaties als hetzelfde worden behandeld.1
De eerder apart geplande verdieping over katalysatoren en toeval is in dit hoofdartikel opgenomen. Zo staat de volledige uitleg van Gagnés model op één plaats.
Natuurlijke vermogens en talenten
Natuurlijke vermogens kunnen intellectueel, creatief, sociaal, perceptueel of motorisch zijn. Talent verwijst naar een hoog ontwikkeld niveau binnen een concreet domein, bijvoorbeeld wiskunde, muziek, leiderschap of een beroep.
Een kind dat snel patronen doorziet bezit daarmee nog geen uitgewerkt academisch talent. Daarvoor zijn leeractiviteiten, oefening, feedback en tijd nodig.
De ontwikkelingsroute
Talentontwikkeling is geen rechte lijn. De kwaliteit en intensiteit van oefenen tellen mee, maar ook de beschikbaarheid van passende doelen en begeleiding. Onderstimulatie kan ontwikkeling net zo goed hinderen als een te hoge belasting.
Dit maakt onderpresteren begrijpelijker. Een verschil tussen potentieel en prestatie zegt niet automatisch iets over inzet of karakter; het kan wijzen op een niet-passende ontwikkelingsroute.
Katalysatoren
Gagné onderscheidt intrapersoonlijke katalysatoren, zoals motivatie, zelfregulatie, interesses en gezondheid, en omgevingskatalysatoren, zoals gezin, onderwijs, mentoren, cultuur en middelen. Zij kunnen ontwikkeling ondersteunen én belemmeren.
Katalysatoren zijn geen vaste eigenschappen. Vertrouwen kan groeien, een mentor kan nieuwe mogelijkheden openen en langdurige stress kan beschikbare energie juist verminderen.
De rol van toeval
Ook toeval heeft een expliciete plaats: geboorteomgeving, timing, ontmoetingen, ziekte of onverwachte kansen zijn niet volledig door verdienste gekozen. Zij beïnvloeden welke aanleg wordt gezien en welke ontwikkelroutes beschikbaar komen.
Toeval erkennen doet niets af aan inspanning. Het maakt de verklaring completer en voorkomt dat succes of niet-gerealiseerd potentieel volledig aan het individu wordt toegeschreven.
Waarde en begrenzing
Het model biedt een sterke taal voor talentontwikkeling en voor de invloed van context. Het voorspelt echter niet precies hoe één persoon zich zal ontwikkelen en is geen diagnostische test.
Gebruik het als een kaart: welke vermogens zijn zichtbaar, welke activiteiten vinden plaats, welke katalysatoren helpen of hinderen en waar kan een kleine verandering ruimte openen?
Meer lezen
Wat vond je van dit artikel?
Bedankt voor je reactie.
Vertel ons wat je vindt