Aanpassen
De term
Aanpassen betekent dat iemand zijn gedrag, denken of communicatie afstemt op de omgeving. Voor hoogbegaafde mensen gebeurt dit vaak onbewust, om aansluiting te vinden bij anderen of om verschil minder zichtbaar te maken.
De kern
Bij hoogbegaafdheid kan aanpassen een strategie worden om te functioneren in een omgeving die niet goed aansluit. Het helpt om mee te komen, maar kan er ook voor zorgen dat het eigen denken en voelen minder zichtbaar wordt.
Soms lijkt het alsof een hoogbegaafde moet kiezen: ben ik mezelf en hoor ik er niet helemaal bij (zie Autonomie), of pas ik me aan en doe ik mezelf tekort?
Zie ook Mismatch en Identiteit.
Aanpassen uitgewerkt
Veel hoogbegaafde volwassenen hebben vroeg geleerd zich aan te passen aan hun omgeving. In onderwijs en sociale situaties bleek vaak dat hun manier van denken sneller, complexer of anders was dan die van anderen. Om aansluiting te behouden, werd het denken vertraagd, vereenvoudigd of minder zichtbaar gemaakt.
Dit aanpassen kan effectief zijn. Het maakt communicatie makkelijker en voorkomt misverstanden. In professionele contexten kan het helpen om samen te werken en doelen te bereiken. Toch heeft deze strategie ook een prijs.
Wanneer aanpassen structureel wordt, kan het leiden tot vervreemding van het eigen denken en voelen. Iemand functioneert goed aan de buitenkant, maar ervaart intern dat dit niet volledig overeenkomt met wie hij of zij werkelijk is. Dit kan energie kosten en op termijn leiden tot vermoeidheid of verlies van richting.
Een belangrijk onderscheid is dat tussen bewust en onbewust aanpassen. Bewust aanpassen is een keuze, bijvoorbeeld om een boodschap begrijpelijker te maken. Onbewust aanpassen gebeurt automatisch en kan ervoor zorgen dat iemand zichzelf structureel kleiner maakt dan nodig is.
In de praktijk betekent dit dat veel hoogbegaafde volwassenen opnieuw moeten leren waar aanpassen helpend is en waar het begrensd moet worden. Niet elke situatie vraagt om volledige aanpassing, en niet elke omgeving is passend.
De uitdaging ligt in balans. Aanpassen kan een vaardigheid zijn, maar mag niet ten koste gaan van Authenticiteit. Voor veel hoogbegaafde mensen betekent dit dat zij stap voor stap ruimte leren nemen om hun eigen manier van denken en zijn meer zichtbaar te maken.